X IŞINLARIYLA KEŞFEDİLEN ŞOK DALGASI
Gökbilimciler, Güneş’ten tam 30 kat daha büyük devasa bir yıldızın patlayarak yok oluş sürecini ilk defa en başından itibaren gözlemlemeyi başardı. Çin’e ait Einstein Probe uzay teleskobunun tespit ettiği anlık bir X ışını parlamasıyla başlayan bu gözlem, patlamanın tetiklediği güçlü bir şok dalgasının yıldızın yüzeyini yarıp geçmesiyle meydana geldi. Bu “şok kırılması” olgusu her süpernovada görülse de, son derece kısa sürmesi nedeniyle tespit edilmesi çok zordur ve 2008’den bu yana ilk kez bu kadar net bir şekilde gözlemlenmiştir.
YENİ BULGULAR VE FARKLI PATLAMA YOLLARI
Maryland Üniversitesi’nden NASA Einstein Araştırmacısı Jillian Rastinejad, şok dalgasının radar gibi işleyerek yıldızın dış katmanları ve çevresindeki maddeler üzerinde bir iz bıraktığını ifade etti. Elde edilen X ışınları sayesinde, çökmek üzere olan yıldıza dair eşi benzeri görülmemiş yakından bir bakış sağlanabildi. Araştırmacılar, Dünya’ya yaklaşık 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir galakside bulunan bu yıldızın, patlamadan önce Güneş’ten yaklaşık 30 kat daha büyük bir kütleye sahip olduğunu hesapladı. Bu tür gözlemler, dev yıldızların daha önce bilinmeyen yollarla da patlayabildiğini ortaya koydu.
KARA DELİK OLUŞUMU VE WOLF-RAYET YILDIZI
Patlamanın ardından geride son derece yoğun kütleli ve çekim gücü ışığın bile kaçamayacağı kadar yüksek olan bir kara delik kaldığı değerlendiriliyor. Yıldızın patlamadan önce güçlü yıldız rüzgarları sebebiyle hidrojen ve helyumdan oluşan dış katmanlarını savurmuş nadir bir dev tür olan Wolf-Rayet yıldızı olduğu açıklandı. Bu patlama, “geniş çizgili Tip Ic” süpernova olarak sınıflandırıldı. Bu tür patlamalarda maddenin ışık hızının yüzde 10’undan daha hızlı savrulduğu kaydedildi.
GAMA IŞINI PATLAMASI OLMADAN SÜPERNOVA
Süpernova, genelde gama ışını patlaması adı verilen, ışığın en yüksek enerjili formu olan yoğun gama ışını parlamalarıyla ilişkilendirilir. Ancak bu vakada gama ışını patlamasına dair bir kanıt bulunamadı. Pittsburgh’daki Carnegie Mellon Üniversitesi’nden araştırmacı Brendan O’Connor, bunun alandaki yanıtlanmamış temel sorulardan biri olduğunu belirtti: Bazı dev yıldızlar gama ışını patlamaları oluştururken, benzer yapıdaki diğer yıldızlar neden bunu yapmıyor? Bu olay, gama ışını patlaması ve madde püskürmesi olmadan gözlemlenen kendi türündeki ilk süpernova olma özelliğini taşıyor ve en devasa yıldızların gökbilimcilerin düşündüğünden daha farklı yollarla öldüğünü gösteriyor.
